Redmax
Redmax

5 manieren om patiënten te betrekken bij zorginnovatie

De ziekenhuiszorg in Nederland behoort tot de beste van de wereld. Zorgverleners zijn in de zorg gaan werken om patiënten zo goed mogelijk te behandelen. En de patiënt wil natuurlijk ook de beste zorg. We zien dat de patiënt in de praktijk (nog) niet centraal staat. De participatieladder is bruikbaar om invulling te geven aan gezamenlijke besluitvorming in de zorg. Hieronder lichten we deze visie verder toe.

5 manieren om patiënten te betrekken bij zorginnovatie

De ziekenhuiszorg in Nederland behoort tot de beste van de wereld. Zorgverleners zijn in de zorg gaan werken om patiënten zo goed mogelijk te behandelen. En de patiënt wil natuurlijk ook de beste zorg. We zien dat de patiënt in de praktijk (nog) niet centraal staat. De participatieladder is bruikbaar om invulling te geven aan gezamenlijke besluitvorming in de zorg. Hieronder lichten we deze visie verder toe.

Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met Wouter Verduyn. De drijfveren van Wouter Verduyn zijn: mensen en organisaties verder brengen, altijd vernieuwen, zeker ook buiten de bestaande denkkaders met een onafhankelijke blik. Dat heeft hij 11 jaar in de gezondheidszorg gedaan. Altijd met het oog op de bal en zorgen dat alle betrokkenen mee doen of mee gaan doen. Sinds eind 2015 is hij zelfstandig werkzaam (Innoboost) met een focus op echt vernieuwen. Speciale aandacht voor de grote kansen van de inzet van moderne technologie om de gezondheidszorg een sprong verder te brengen.

Patiënten en zorgverleners kunnen er samen echt meer uit halen
Ondanks dat de ziekenhuiszorg in Nederland behoort tot de beste van de wereld, voelt iedereen dat het echt anders moet. Want de ziekenhuiszorg anno 2017 is nog erg 20e eeuws. Ziekenhuizen zijn georga­niseerd rondom vakken (cardiologie, urologie, etc.) en niet rond de aandoening van de patiënt. Kortom: de patiënt staat niet centraal. Processen zijn onoverzichtelijk en stroperig. Patiënten besteden zomaar een halve dag aan een poli­bezoek van 10 minuten.

Gezamenlijke besluitvorming (ook wel ‘shared decision making’) van zorgverlener en patiënt staat in de kinderschoenen. Het doel daarvan is optimale zorg voor de patiënt, afgestemd op zijn/haar specifieke situatie en behoeften. Zorgverleners zetten wel stapjes (zie bijvoorbeeld het pamflet ‘Zo werkt goede zorg’). Maar dat zijn vaak losse experimenten. Structurele implementatie (laat staan opschaling) ontbreekt vaak. In de kern is implementeren het betrekken van de juiste mensen zodat de juiste belangen bekend zijn, gediend worden en niets in de weg staat voor structureel gebruik. Er is echter vaak een gebrek aan kennis en vaardigheden om mensen op de juiste manier te betrekken. Kortom een set van participatiestrategieën voor zorgverleners en patiënten is er niet.

Gezamenlijke besluitvorming en ontwikkelingssamenwerking
Hoe versnellen we nu een doorbraak naar gezamenlijke besluitvorming? Besluitvorming waarbij zorgverlener en patiënt samen tot een beleid komen dat het beste bij de patiënt past, en dat ook leidt tot betere ‘health outcomes’? De zorg is niet de eerste sector die nadenkt over hoe je effectief mensen betrekt om verandering te realiseren. Binnen ontwikkelingssamenwerking en sociaal werk is er de afgelopen vijf decennia erg veel expertise opgebouwd rondom het betrekken van mensen en participatie­strate­gieën.

Zo weet men binnen ontwikkelingssamenwerking al lang dat het mooi is om mensen in ontwikkelingslanden eten te brengen, maar dat het vele malen mooier is als je mensen ter plekke leert hoe zij zelf eten kunnen verbouwen of vis kunnen vangen. Het heet dan ook niet voor niets ‘ontwikkelingssamenwerking’ in plaats van ontwikkelingszorg. Langzaam zien we in de zorg deze verschuiving ook ontstaan. Er wordt meer samen gewerkt met andere ketenpartners en de focus ligt meer op vitaliteit en zelfmanagement.

Ook de participatieladder is een mooi voorbeeld van de waardevolle lessen die we kunnen leren van ontwikkelingssamenwerking en sociaal werk. Deze ladder beschrijft diverse strategieën om (in dit geval) burgers te betrekken bij het vormgeven van de maatschappij. Daarmee is de participatieladder zeer bruikbaar in de zorg.

De participatieladder
In 1969 schreef Sherry Arnstein het invloedrijke artikel ‘A Ladder Of Citizen Participation’ waarin zij het model van de participatieladder introduceert. Dit bleek een erg invloedrijk artikel getuige de talloze toepassingen en vertalingen naar vele sectoren. Ook voor de zorg biedt het een interessant denkkader voor de samenwerkingsvormen tussen patiënt en zorgverlener. Onderstaand model is een bewerking van Arnsteins ladder. Het beschrijft vijf tredes waarbij elke trede staat voor een niveau van participatie.

1. Informeren
2. Raadplegen
3. Adviseren
4. Gezamenlijke besluitvorming
5. Regie bij patiënt

Elke trede of niveau van de ladder biedt kansen voor het doorbreken van bestaande samenwerkings­patronen: doorbraken naar volwaardige participatie van de patiënt. Het gaat bij de participatieladder echter niet per definitie om het bereiken van een zo hoog mogelijke trede. Soms zal een patiënt bewust zeggen: “Dokter, zegt u het maar.” Daarnaast vraagt een hoog niveau van participatie ook veel kennis, investering, inzicht en overzicht.

In de vijf volgende blogs lichten we elke keer één trede van de participatieladder uitgebreid toe aan de hand van vele voorbeelden. Bij de eerste trede (informeren) gaat het dan over de basis op orde hebben: betrouwbare, tijdig beschikbare en juist gedoseerde informatie. Die 24/7 beschikbaar is. Bij de trede van raadplegen praat en denkt de patiënt mee, maar neemt de zorgverlener nog de beslissingen. Bij de derde trede (adviseren) wordt de patiënt expliciet om een oordeel gevraagd. De beslissing blijft bij de zorgverlener. Bij de trede van gezamenlijke besluitvorming is er een gelijkwaardige samenwerking. De patiënt beslist mee. Bij trede 5 (regie bij patiënt) bepaalt de patiënt de doelen en prioriteiten. De zorgverle­ner adviseert.

Wilt u meer weten?

Neem contact op met Redmax.
+31 10 524 11 00

Wilt u meer weten?

Wilt u meer weten?

Ook interessant voor u?