Redmax
Redmax

Gaat u innoveren? Betrek dan nooit uw stakeholders!

Durft u ‘ja’ te zeggen tegen een proces waarvan u niet precies weet waar het zal eindigen? Durft u de cliënten of patiënten van uw organisatie écht invloed te geven in uw innovatieproces? In dit artikel leggen we uit wat co-creatie is en waarom u het niet of juist wel zou moeten doen.

Gaat u innoveren? Betrek dan nooit uw stakeholders!

Durft u ‘ja’ te zeggen tegen een proces waarvan u niet precies weet waar het zal eindigen? Durft u de cliënten of patiënten van uw organisatie écht invloed te geven in uw innovatieproces? In dit artikel leggen we uit wat co-creatie is en waarom u het niet of juist wel zou moeten doen.

Samenwerken, co-creatie, co-design, co-servicedesign. Het is hip en hot. Er verschijnen boeken over co-creatie (of door co-creatie) en het betrekken van eindgebruikers, begingebruikers, patiënten en cliënten. Er zijn participatiekompassenco-designtoolkitservaringsdeskundigenopleidingen en er is een lectoraat co-design. De overheid organiseert bijeenkomsten over ‘patient included innoveren’ en de co-creëerders zeggen dat we moeten co-creëren:

“Het ideale model lijkt co-creatie met alle “begingebruikers”. Dus niet alleen de zorggebruiker zelf maar ook de betrokkenen er omheen zoals eventuele mantelzorgers en zorgverleners. Door in co-creatie vanuit behoefte en acceptatie te ontwikkelen en te implementeren kan een modus worden gevonden tussen een technology pull en een pushbenadering. Er is volgens ons niet één dominante veranderstrategie; het hangt af van de urgentie, behoefte, kenmerken en acceptatie.” (co-creatie eHealthboek)

Tegelijkertijd hoor ik iedereen iets anders vertellen over wat co-creatie is en hoe u het aanpakt. Daarom beschrijf ik in dit artikel over hoe we bij Redmax tegen co-creatie in de zorg aankijken.

Bron

Wat is co-creatie?
De definitie die hanteert voor co-creatie, geeft naar mijn idee een algemene beschrijving van wat co-creatie nu eigenlijk is: “Co-creatie is een vorm van samenwerking, waarbij alle deelnemers invloed hebben op het proces en het eindresultaat van dit proces, zoals een plan, een advies of product.”

Wanneer ik met mensen spreek over co-creatie, merk ik dat veel mensen vooral betekenis geven aan het begrip ‘samenwerking’, maar niet of nauwelijks aan de invloed van de betrokkenen. Terwijl juist het hebben van invloed een onderscheidende manier van samenwerken is. Invloed kent vele definities. Ik houd (bij gebrek aan een betere) graag de definitie aan zoals genoemd door Josephine Ocloo (Ocloo doet voor The Health Foundation onderzoek naar Patient & Public Involvement (PPI)) in een artikel over co-creatie in de gezondheidszorg: “In the absence of consensus on terminology, we define involvement as an activity that is done ‘with’ or ‘by’ patients or members of the public rather than ‘to’, ‘about’ or ‘for’ them (bron).”

Invloed hebben op het proces of het eindresultaat wil zeggen dat u bij de start van een project niet precies weet waar het zal eindigen. En ook niet hoe de weg naar het eindresultaat precies zal verlopen. Dat maakt co-creatie spannend! (En daarom is scrum zo hip.) Wanneer we een visie en strategie traject uitvoeren met een organisatie, doen we dat in co-creatie. De opdrachtgever zegt daar gemakkelijk ja op, omdat dat het eigenlijk altijd past in de visie van de organisatie. Maar durft een opdrachtgever cliënten (bijvoorbeeld mensen met een verstandelijke beperking) ook daadwerkelijk invloed te geven? En hoe doe je dat dan op een goede en zinvolle manier? Durft u ‘ja’ te zeggen tegen een proces waarvan u niet precies weet waar het zal eindigen?

Waarom doen we aan co-creatie?
Waarom doen we eigenlijk aan co-creatie? Is het wel nodig en moet ik bij ieder goed idee echt samenwerken met alle stakeholders? Nee, co-creatie is niet heilig, het is geen graal die u kan inzetten om een project succesvol te laten eindigen.

Voor ons is het doel van co-creatie in de zorg altijd hetzelfde: we willen een bestaande situatie verbeteren. Deze situatie is óf de gezondheid/kwaliteit van leven óf de beleving van de diensten van een organisatie door gebruikers van deze diensten – tijdens Zorg & ICT sprak Saskia Timmer over extreme procesoptimalisatie. Ofwel we streven ernaar om producten en diensten zo goed mogelijk aan te laten sluiten op de behoeften van de mensen die ze gebruiken.

Volgens mij is het alleen maar mogelijk om deze verbeteringen aan te brengen wanneer u weet wat iemand nodig heeft om (bijvoorbeeld) uw product of dienst zo te kunnen gebruiken dat hij/zij er ook echt voordeel van heeft. Co-creatie is een manier om erachter te komen wat mensen nodig hebben en belangrijk vinden.

Waarom willen mensen geen co-creatie?
Er zijn soms hele goede redenen om iets niet te doen. Het gebrek aan (financiële) middelen vanuit de organisatie bijvoorbeeld. Of een gebrek aan expertise om het co-creatieproces goed vorm te kunnen geven.

Maar af en toe spelen onwetendheid of angst ook een rol. De uitspraken die ik het vaakst hoor:

  • Sorry, ik heb niet voldoende mensen kunnen vinden die mee kunnen doen.
    (Moeite hebben om mensen te bereiken)
  • Mag ik even met je overleggen? Wat moet ik precies vragen aan mensen als ik ze uit wil nodigen om hieraan mee te doen?
    (Niet weten hoe mensen te betrekken)
  • Denk je echt dat ‘onze mensen’ iets zinvols hierover kunnen zeggen?
    (Niet weten hoe mensen (door hun beperking) een waardevolle bijdrage zouden kunnen leveren)
  • Straks willen de cliënten iets dat we niet waar kunnen maken, hoe gaan we dat dan doen?
    (Bang zijn dat mensen iets kiezen dat niet wenselijk is)
  • Maar ik ben toch eindverantwoordelijk? Dan kunnen zij toch niet meebeslissen?!
    (Bang zijn zelf invloed te verliezen)

Dit zijn reële en legitieme redenen. Samen met de klant gaan we dan op zoek naar hoe we hier vorm aan kunnen geven. In de praktijk blijken deze drempels goed te overbruggen.

Effecten van co-creatie
We starten een co-creatieproces altijd met een duidelijk doel voor ogen. De effecten van co-creatie reiken echter soms verder dan het doel. Het zijn de zogenaamde ‘onbedoelde positieve effecten’. Deelnemers krijgen meer eigenwaarde of zelfvertrouwen en hebben het gevoel dat ze zinvol bezig zijn. Soms zijn dit de enige momenten dat ze mensen ontmoeten die allemaal hetzelfde probleem ervaren of eenzelfde aandoening hebben. Daarnaast ontstaan er soms vriendschappen of een hechte groep waar mensen zich prettig in voelen. Een mooi voorbeeld hiervan is terug te zien in de video over het co-creatieproces van de app AutThere: AutThere: the making of.

In mijn volgende artikel ga ik verder in op de toepassing van co-creatie in de praktijk.

Wilt u meer weten?

Neem contact op met Redmax.
+31 10 524 11 00

Wilt u meer weten?

Wilt u meer weten?

Ook interessant voor u?